Muziek en dans, net zo'n relatie als broer en zus

Keren Levi staat morgen en overmorgen met haar nieuwste dansvoorstelling Envelops in Frascati. Een stuk over verwantschap; tussen broer en zus, tussen dans en muziek én tussen oud-geliefden.

Het Parool, 10 mei 2010. Door Bregtje Schudel.

Dansmaker worden was niet haar eerste keus, vertelt Keren Levi (1972, Istaël) pontificaal. Ze wilde vooral danser worden. Na haar middelbare school danste ze in Israël voor Kibbutz Dance Company en het Batsheva Ensemble. In 1996 sloeg ze de vleugeld uit; ze ging naar Europa en trad op voor onder anderen Philippe Blanchard in Zweden, Christine Gaigge in Oostenrijk en Leine&Roebana in Amsterdam.
Maar na tien jaar als professionele danser begon er toch iets te kriebelen. Het voelde, zegt ze, alsof er iets miste. 
Levi: 'Een diepgeworteld inzicht in dat waar je op dat moment mee bezig bent. Als performer ben je vaak niet onderdeel van het creëren. Je bent een instrument, je staat in dienst van een ander, bent er om zijn wensen te vervullen. Wanneer je je eigen opinies begint te ontwikkelen en je daarbij samenwerkt met andere artistieke ego's, is het veel moeilijker om gemeenschappelijke grond te vinden. Op een gegeven moment kon ik dat niet meer zonder te veel vragen te stellen, zonder zelf te veel barricader op te werpen.' 
Toch is het vooral dat samenwerkingsaspect dat Levi in haar eigen werk blijft opzoeken. Zelfs wanneer ze mensen in dienst neemt, probeert ze hen bij het creatieproces te betrekken. 'Iedereen komt met zijn eigen agenda, zijn eigen overtuigingen, zijn eigen behoeftes. Je moet goed communiceren. Soms is dat niet de makkelijkste weg, maar ik zie geen andere manier. Ik ben erg extreem in wat ik van mezelf vraag, en ik werk het liefst met mensen die dat ook doen. Hoe kan ik van hen eenzelfde engagement verlangen wanneer we niet dezelfde wensen delen?' Daarom werkt Levi bij voorkeur met dansers die zelf ook dansmaker zijn. Er is dan sneller een gevoel van gedeelde verantwoordelijkheid en gedeelde artistieke interesse. 'Als performer kun je niet altijd volledige verantwoordelijkheid nemen voor het creatieproces. We zijn werknemers, we werken voor iemand anders. Hoe verantwoordelijk ben je dan voor de zaak? Vraag de kelner hier hoe verantwoordelijk hij zich voelt voor dit café. Als het zijn eigen zaak was, zou hij nog meer zijn best doen, extra uren werken, wat vaker glimlachen.'
Aan een specifieke stijl doet Levi niet, benadrukt ze. 'Het is grappig, ik word vaak bekritiseerd om het feit dat mijn werk geen duidelijke stempel heeft. Ik zie die kritiek juist als een groot compliment.' 
Mensen hebben sterk de neiging om kunstenaars te branden, te catalogiseren. 'Ik ben antibranding, het is geen handel! Ieder stuk stelt me een vraag en om deze te beantwooden maak ik gebruik van de middelen, waarvan ik denk dat ze geschikt zijn. Het is niet zo dat ik een stijl heb en ik het thema van het stuk aanpas aan de stijl, zodat iedereen dan zeggen: dit is Keren Levi. Juist omgekeerd. De vraag is belangrijker dan mijn stijl, dan mijn esthetiek.'
De eerste vraag die Levi en componist Tom Parkinson zichzelf bij Envelopes stelden ging over verwantschap, specifieker gezegd, over de relatie tussen broers en zussen. 'We waren allebei gefascineerd door een simpele vergelijking: broer/zus, muziek/dans. De relatie tussen muziek en dans is eigenlijk ook die van broer en zus.
Levi vroeg haar jongere zus Reut, Parkinson zijn tweelingbroer Alex. 'Het is iets wat we ons vaak niet voldoende realiseren,' zegt Levi. 'Maar juist je broers en zussen zijn, een tragedie daargelaten, de mensen die je in je leven het langste zult kennen. Je brengt meer tijd met ze door dan met je ouders, of met je partners, zelfs wanneer er, in het geval van mijn jongere zus, twaalf jaar tussen zit.'
Envelopes is haar eerste samenwerking met haar zus. Het was een interessant proces, en zeker niet altijd gemakkelijk.
'Dat komt juist omdat we zo dicht bij elkaar staat. Reut is erg koppig, en perfectionistisch. Een spiegel van mezelf. Zij stelt ook heel hoge eigen aan zichzelf en daarom konden we elkaar goed uitdagen.'
Envelopes gestaat uit drie hoofdstukken, of envelopjes. De eerste is een duet tussen de twee zussen, de laatste eentje tussen twee broers. Het tweede, tussen Keren en Tom, lijkt een vreemde eend in de bijt. 'Tom was mijn pertner, zowel in het leven als in het werk,' legt ze desgevraagd uit. 'We waren bijna zes jaar een koppel. Nu is hij eigenlijk als een broer voor me, een van mijn beste vrienden. Daarom zit Envelope 2 erin, omdat romantische liefde kan veranderen in broederschap.

Envelopes is te zien op do 27 mei om 20.30 uur.